Bileşik Getirinin Gücü: Zaman, Sermayeden Daha Değerli Olabilir
Aynı başlangıç tutarı, farklı getiri oranları ve uzun bir zaman dilimi. Bileşik getirinin neden uzun vadeli yatırımın temel taşı olduğunu sayılarla inceliyoruz.
Simyacılar yüzyıllar boyunca kurşunu altına çevirmenin formülünü aradı. Finans dünyasında buna en çok yaklaşan şey belki de bileşik getiridir: kazancın da kazanç getirmesi.
Basit getiri ile bileşik getiri arasındaki fark
Basit getiride her yıl yalnızca ana paranın üzerinden kazanç elde edilir. Bileşik getiride ise önceki yılların kazançları da ana paraya eklenir ve bir sonraki yıl onlar da getiri üretir.
Formül şu kadar sade:
Gelecek değer = Başlangıç tutarı × (1 + yıllık getiri)yıl sayısı
10.000 TL’nin 30 yıllık yolculuğu
Aşağıdaki grafik, 10.000 TL’nin üç farklı yıllık reel (enflasyondan arındırılmış) getiri oranıyla 30 yıl boyunca nasıl büyüdüğünü gösteriyor. Ara dönemde hiç ekleme veya çekim yapılmadığı varsayılıyor.
Kaynak: Aljemist hesaplaması, bileşik getiri formülü
| Yıllık reel getiri | 10. yıl | 20. yıl | 30. yıl |
|---|---|---|---|
| %4 | 14.802 ₺ | 21.911 ₺ | 32.434 ₺ |
| %8 | 21.589 ₺ | 46.610 ₺ | 100.627 ₺ |
| %12 | 31.058 ₺ | 96.463 ₺ | 299.599 ₺ |
Dikkat çeken nokta şu: %8 ile %12 arasındaki fark ilk 10 yılda yaklaşık 9.500 TL iken, 30. yılda yaklaşık 199.000 TL’ye çıkıyor. Bileşik getirinin etkisi zamanla doğrusal değil, üstel olarak büyür.
Düzenli birikimle tablo nasıl değişir?
Çoğu birey tek seferlik bir tutar yerine her yıl düzenli olarak birikim yapar. Aşağıdaki grafik, her yıl 12.000 TL kenara koyan birinin 30 yıl sonundaki birikimini üç senaryoda karşılaştırıyor.
Kaynak: Aljemist hesaplaması
Toplam 360.000 TL’lik katkı, getirisiz senaryoda yine 360.000 TL olarak kalıyor. %5 reel getiriyle yaklaşık 797.000 TL’ye, %8 ile yaklaşık 1,36 milyon TL’ye ulaşıyor.
72 kuralı: Kafadan hesap
Paranın kaç yılda ikiye katlanacağını hızlıca tahmin etmek için 72’yi yıllık getiri oranına bölebilirsiniz. Örneğin %8 yıllık getiride para yaklaşık 72 / 8 = 9 yılda ikiye katlanır. Bu bir yaklaşık hesaptır, ama düşük ve orta getiri oranlarında oldukça isabetlidir.
Akılda tutulması gerekenler
- Nominal ve reel getiri farklıdır. Türkiye gibi enflasyonun yüksek seyrettiği ekonomilerde yüksek görünen nominal getiriler, enflasyondan arındırıldığında çok daha mütevazı kalabilir. Bu yazıdaki oranlar reel getiriyi temsil eder.
- Getiriler her yıl sabit değildir. Gerçek piyasalarda bazı yıllar kayıpla kapanır. Buradaki hesaplar yalnızca kavramı göstermek içindir.
- Maliyetler bileşik olarak aleyhinize çalışır. Yıllık %1–2’lik komisyon ve yönetim ücretleri de uzun vadede aynı üstel etkiyle getiriyi aşındırır.
Bileşik getirinin en önemli girdisi çoğu zaman getiri oranı değil, zamandır. Erken başlamak ve sabırlı olmak, kurşunu altına çeviren formüle en yakın şeydir.